حسن حسن زاده آملى

445

هزار و يك كلمه (فارسى)

هبة الدين شهرستانى را كه زحمت كشيدند و اين كتاب را به طبع رساندند . شيخ مفيد در اين كتاب دربارهء شيخ صدوق مىفرمايد : و لو اقتصر على الاخبار و لم يتعاط ذكر معانيها ، كان اسلم له من الدّخول في باب يضيق عنه سلوكه . « 1 » اگر شيخ صدوق فقط روايت نقل مىفرمود و اين فرمايشات را نمىفرمود ، بهتر بود . و ما در كتاب سرح العيون ( در عين بيست و هشتم ) اين مطالب را عنوان كرديم و گفتيم كه رؤيت داراى مراحلى است : رؤيت بصرى ، خيالى ، منامى ، فوق منامى ، عقلى ، شهودى . رؤيت ، ادراك است و ادراك يك معناى اشتدادى و تشكيكى دارد ، مراتب دارد . همهء رؤيت كه رؤيت بصرى نيست . راجع به رؤيت الهى ، آيات و روايات ما ناظر به آن مقام شهود و مرحلهء عالى لقاء اللّه ، و مرحلهء عالى رؤيتند . سيرهء اهل علم اين است كه بيان حقيقت را هيچ‌وقت وانمىگذارند . اگر جواهر را باز كنيم مىبينيم مرحوم صاحب جواهر چقدر بر فقهاى ديگر ايراد دارد ، نقل مىكند ، رد مىكند و از اين حرفها اشكالى هم پيش نمىآيد . خواستم عرض كنم كه اگر مرحوم مفيد دربارهء رؤيت ، بر جناب صدوق اشكالى دارد ، از همين باب است . سهو النّبى ( ص ) مرحوم صدوق بعضى نظرهاى ديگر هم دارد كه با واقع وفق نمىدهد ؛ از آن جمله مثلا رسالهء « سهو النّبى » را نوشت و حال آنكه با برهان عقلى و نقلى ثابت شده است كه وسائط فيض و سفراى الهى ، مطلقا عصمت دارند ، حضور آنان حضور تام و شرح صدرشان بالاترين مقام انسان كامل مىباشد ، همانطور كه قرآن مىفرمايد :

--> ( 1 ) - شرح عقائد الصدوق أو تصحيح الاعتقاد ، چاپ شده همراه اوائل المقالات ، مقدمه و تعليق : سيد هبة الدين شهرستانى ، با تصحيح و همت واعظ چرندابى ( قم ، مكتبة الداورى ، [ بىتا ] ، ) چاپ دوم ، ص 32 .